Ik heb sinds drie jaar een vriend van wie ik heel veel hou. In het begin was hij een erg lief en zorgzaam persoon. Maar de laatste tijd hebben we veel problemen. Als een blad aan een boom slaat zijn stemming soms om. Zijn woedeaanvallen zijn dan echt beangstigend. Vorige week heeft hij mij midden in de nacht het huis uitgezet.

Ik probeer er met hem over te praten. Het ene moment lijkt hij zich wel bewust van zijn probleem en wil hij eigenlijk wel hulp, maar het volgende moment ontkent hij alles en krijg ik de schuld. Dan ben ik bang voor hem, want hij wordt dan erg agressief.

Wat moet ik doen? Wat kan ik van hem verwachten? Heeft hij een persoonlijkheidsstoornis? Gaat dit nog over?

Hoe het verder gaat, is erg afhankelijk van de bereidheid van jouw vriend om hulp te zoeken. Als hij daartoe bereid is, kan er misschien vastgesteld worden wat er aan de hand is, en kan een behandeling volgen. In dat geval zullen deze stemmingswisselingen hopelijk afnemen. En jij kunt dan leren hoe je er het beste mee om kunt gaan als je vriend over jouw grenzen gaat.

Als je vriend niet bereid is om hulp te zoeken en de zwarte piet bij jou blijft neerleggen, moet je je afvragen of je door wilt gaan met deze relatie. Zonder hulp gaat dit waarschijnlijk niet over. Op zijn best zullen er betere en slechtere periodes zijn, zoals je die nu ook al hebt meegemaakt.

Niet leuk, maar wel belangrijk om te weten: de impact van psychische problemen van één van de ouders op eventuele kinderen kan heel groot zijn. Dus als jullie een kinderwens hebben, moet je je afvragen of je hen wel een veilige omgeving kunt bieden. Meer over kinderen van ouders met psychische problemen (KOPP) vind je hier op onze site.

Mijn advies voor nu is: probeer er met je vriend over in gesprek te komen op een rustig moment. Zeg dat je je zorgen maakt over zijn gedrag en vertel ook vooral wat de impact van dat gedrag is voor jou. Het woord ‘persoonlijkheidsstoornis’ kun je beter niet gebruiken, dat schrikt alleen maar af. Het is de bedoeling dat hij naar de huisarts gaat, al dan niet samen met jou. Het stellen van een diagnose moeten de professionals doen.

Verder kan het een goed idee zijn om lotgenotencontact te zoeken. Zie daarvoor de informatie op onze website.

Mijn oudere broer (nu 56) lijdt al zolang ik me kan herinneren aan psychische stoornissen. De diagnose is door de jaren heen nogal eens veranderd maar hij is in elk geval chronisch depressief. Hij woont zelfstandig maar redt dat eigenlijk alleen maar door de hulp die hij van onze ouders krijgt.

Ik zie al jaren met lede ogen aan hoe met name mijn moeder veel te zwaar belast wordt door deze zorg.

Zij voelt zich zo verantwoordelijk voor mijn broer dat ze hem volgens mij veel teveel uit handen neemt. Nu mijn ouders ouder worden, verwachten zij stilzwijgend van mij dat ik de zorg van ze overneem. Maar ik voel me daar helemaal niet prettig bij. Ik wil best iets voor mijn broer betekenen, maar ik wil niet mijn hele leven erdoor laten beheersen zoals dat nu bij mijn ouders gaat. Wat kan ik doen?

Allereerst mag je jouw eigen bereidheid om er voor je broer te zijn en de grenzen daaraan als uitgangspunt nemen. Je voelt al dat je best iets voor hem wilt betekenen, maar dat de manier van jouw ouders voor jou niet passend is. Neem dat serieus en denk eens na over wat voor jou wel passend zou zijn.

Het mooiste zou zijn als je uiteindelijk met alle betrokken partijen open in gesprek zou kunnen gaan. Al die partijen zijn je ouders, de broer om wie het gaat, jij, eventuele andere broers en zussen en eventuele hulpverleners. Als die er niet zijn, is het verstandig om de huisarts van je broer in het proces te betrekken. Natuurlijk moet je broer hier wel toestemming voor geven.
Het doel is bespreken wat jouw broer nodig heeft, wie wat kan bieden en vooral ook wat niet, om zo gezamenlijk tot een goed vangnet te komen. Een regeling waar iedereen achter kan staan. Dus als jouw broer niet voldoende heeft aan de hulp die jij hem wilt bieden en jullie ouders kunnen dat ook niet meer, dan zal er op professioneel gebied meer moeten gebeuren. Te denken valt dan aan thuiszorg, een buddysysteem, aanvullende behandeling en/of medicatie en, als de situatie ernstig genoeg is, opname. De huisarts is de aangewezen persoon om aan te geven wat er aan professionele ondersteuning mogelijk is. Daarom is het belangrijk dat hij of zij bij dit gesprek aanwezig is.

Voordat je zover bent dat je dit gesprek kunt gaan voeren, moet er misschien veel voorwerk gedaan worden. Het is voor alle partijen een moeilijk en confronterend traject. Je ouders hebben zich misschien hun leven lang ingespannen om een opname te voorkomen. De broer in kwestie zal misschien protesteren tegen zoveel openheid en bemoeienis. De rol van alle broers en zussen wordt ineens duidelijk. Je moet dus niet verwachten dat je alle neuzen meteen dezelfde kant op krijgt. Kaart het aan bij alle betrokkenen, of vraag iemand anders om dat te doen. En geef het wat tijd om te bezinken. Wees ook duidelijk naar eventuele broers en zussen dat zij hun eigen beleving serieus mogen nemen. Het is een valkuil om in de verwijtende sfeer terecht te komen en elkaar dingen te gaan verplichten. Als uiteindelijk alle partijen bereid zijn tot een gesprek, kun je proberen om tot afspraken te komen.

Sinds een tijdje is steeds duidelijker dat onze 29- jarige dochter manisch depressief is. Ze had een goede baan en heeft vorig jaar veel geld uitgegeven aan een appartement. Nu krijgt ze nog maar 70 % van haar laatst verdiende loon. Ze kan haar hypotheek niet meer betalen. Ik vind het zo triest voor haar, zou haar graag willen helpen, maar heb zelf ook het geld niet.

Ze deelt nu ze depressief is wel meer haar zorgen met me, maar ik kan zo weinig voor haar doen. Kan ik nog iets voor haar doen? Hoe kan ik er toch voor haar zijn?

Er zitten veel kanten aan je vraag. De emotionele kant: hoe machteloos voel je je? Beheerst het je hele leven- slaap je er niet van? Hoe staat je partner (als je die hebt) erin – geeft het wrijving tussen jullie beiden? Onze zoon is ook (al jaren geleden) gediagnostiseerd als manisch-depressief, en intussen beheerst het niet meer mijn hele leven. Maar ik heb veel moeite moeten doen om voldoende afstand voor mezelf te regelen. Daar heb ik ook hulp bij gezocht. En nog lukt dit ook niet altijd.

Laat je dochter toe dat iemand zich met haar financiële zaken bemoeit? De zakelijke kant is voor ouders vaak een valkuil; je kunt de neiging hebben om veel voor haar te gaan oplossen, maar dan neem je de verantwoordelijkheid over. Heeft iemand goed overzicht over haar financiën en van wie zou zij financieel advies aanvaarden?

Het derde aspect achter je vraag is : hoe is je contact met hulpverleners?

Je schrijft: het wordt steeds duidelijker dat onze dochter manisch depressief is. Heeft je dochter vertrouwen in de hulpverlening/ behandelaars? Besteedt de behandelaar aandacht aan de familie? Wat voor ondersteuning zou je van behandelaars willen krijgen? Of wil je het liever zelf doen?

Het belangrijkste in dit hele proces is dat jij in je kracht blijft- niemand (ook je dochter niet) heeft er iets aan als jij instort. Maar hoe regel je dat met jezelf?

‘Er voor je dochter zijn’ zal vooral in de praktische sfeer moeten liggen: haar verhaal aanhoren (niet teveel meelijden), af en toe samen eten, haar soms helpen met schoonhouden van haar huis. Veel meer dan aanwezig zijn, voor zover jij dat zelf aankunt, kun je je niet doen, maar onderschat niet hoe belangrijk dat is.

Met regelmaat horen wij van mensen die te maken hebben met iemand die hen kleineert, vernedert of kapot maakt. Meestal gaat het om vrouwen die dit van hun partner zeggen, maar het gebeurt ook wel dat mannen het slachtoffer zijn. En natuurlijk kan zo iemand ook je ouder of kind, broer of zus zijn.

Het gaat meestal om iemand die behoorlijk slim is en erg charmant kan overkomen. De omgeving heeft niets in de gaten en ook de huisarts gelooft je niet als je daar aan de bel trekt. Sterker nog, het komt regelmatig voor dat de verkeerde persoon in behandeling gaat en soms zelfs diagnoses opgeplakt krijgt. Want als je met zo iemand samenleeft, ligt alles altijd aan jou. Je zou niet de eerste zijn die dat op den duur gaat geloven en dan hulp gaat zoeken voor het verkeerde probleem.

Vaak is er in dit soort gevallen sprake van een narcistische of een antisociale persoonlijkheidsstoornis. Zoals bij iedere persoonlijkheidsstoornis doet iemand niet uit vrije wil zoals hij doet; er ligt onvermogen aan ten grondslag. Dat neemt niet weg dat zo iemand enorm veel schade en leed kan aanrichten. Vaker dan bij een gemiddelde stoornis zal de persoon die eraan lijdt geen inzicht hebben in het eigen gedrag en er dus ook niet op aanspreekbaar zijn.

Hoe bescherm je jezelf tegen dit destructieve gedrag?

Het antwoord ligt in de kracht van je eigen persoonlijkheid. Als je een goed zelfbeeld hebt, stevig in je schoenen staat en niet zo gauw van de kook raakt als mensen negatieve dingen over je zeggen of denken, heeft iemand met een narcistische of een antisociale persoonlijkheidsstoornis geen vat op je. Tja, zo willen we allemaal wel zijn! En dat is niet van de ene op de andere dag gerealiseerd. Nee, dat klopt. Maar het geeft wel aan welke richting je uit moet – naar versterking van jezelf. Vraag je bij alles wat je doet af: word ik hier sterker van?

Als je in de macht bent van het destructieve gedrag van de ander, is het zaak om weg te komen. Je gaat deze persoon niet veranderen en al helemaal niet als je als doelwit blijft fungeren, dan houd je dit gedrag juist in stand. Wegwezen dus! Ja, dat is een afschuwelijke boodschap. Je bent er niet voor niks nog niet uit gestapt. En toch moet je het doen. Zoek hulp en kijk wat jij nodig hebt om uit deze situatie te ontsnappen.

Dit geldt niet alleen voor partners, maar ook voor ouders. Voor hen is het nog moeilijker om hun volwassen kind in de steek te laten, zoiets doe je immers niet. Maar als je kind jou beschadigt, heb je echt geen keus. Je kunt ook niets voor hem of haar betekenen als je zelf in de kreukels ligt. Bescherm jezelf en stap eruit.

En ben je eenmaal uit de situatie, dan ben je er nog niet. Dan moet je gaan werken aan versterking van jezelf. Het is verstandig om daar hulp bij te zoeken in de vorm van therapie of coaching; de meeste mensen kunnen dit niet alleen. Je hebt de tijd nodig om te herstellen van wat er gebeurd is en om te leren om echt goed voor jezelf te gaan zorgen. Het kan echt; anderen hebben het ook gedaan!

Leestip: Destructieve Relaties op de Schop, Jan Storms, uitgeverij Ankhhermes.

De stichting Het Verdwenen Zelf biedt ook veel informatie en ondersteuning aan mensen in een destructieve relatie.